De helende kracht van woorden

De helende - en soms vernietigende - kracht van woorden

Woorden zijn niet “maar” geluid. Ze kunnen iets in je openen of je laten dichtklappen — vooral als je jong bent. Deze blog gaat over die kracht van het woord: wat je bent gaan geloven van wat er tegen je gezegd is — en hoe we in therapie bewust met taal werken, om juist dat wat je bent gaan geloven over jezelf te transformeren in positiviteit.

Stilte, aanraking, en soms: juist de woorden

Als haptotherapeut werk ik vaak zonder woorden. Aanraking, adem, ruimte en stilte kunnen heel veel teweegbrengen in ons systeem. Nu ik mijn aanbod heb uitgebreid met NEI en (familie)opstellingen, gebruik ik vaker de kracht van het woord. Dat doe ik door je te vragen mij na te zeggen. Bij NEI zijn dat voorgeschreven protocolzinnen, die ik steeds vaker intuïtief uitbreid of aanpas naar jouw specifieke situatie. Dat lijkt soms een toneelstukje, het effect is echter geen toneelspel. Het is prachtig om te zien hoe deze helende zinnen écht binnenkomen bij mijn cliënten. En als je erover nadenkt is het ook volkomen logisch dat deze zinnen een helende werking hebben, want veel van je patronen en beperkende overtuigingen zijn ook ontstaan uit woorden die - vooral vaak door onze opvoeders - tegen ons gezegd zijn.

Wat je als kind al leerde — zonder dat je het koos

Als kind leer je in eerste instantie alles van je ouders. Hoe dingen moeten, hoe dingen horen en wat er 'goed' is en wat 'fout'. Dat doen je ouders meestal naar eer en geweten en met oprecht te beste bedoelingen. Maar... helaas kan één ongelukkige opmerking op het verkeerde moment zich al in je brein vastzetten. Zo heeft mijn moeder vroeger ooit een keer de administratie van het familiebedrijf willen overnemen van haar oudste zus die ging studeren. Maar mijn opa reageerde met "Dat kunde gij niet...". En dat zinnetje is mijn moeder haar hele leven bijgebleven. En ik geloof ook dat ze erg haar best heeft gedaan om het tegendeel te bewijzen! Het heeft haar dus - in zekere zin - ook wat gebracht, maar zeker ook heel veel gekost. Elke keer als er afwijzing was op ideëen die ze inbracht bij bijv. haar werk, werd die pijn van 'dat kun jij niet' weer geraakt. 

Je geeft (on)bewust door wat je geleerd hebt.

Je voedt op zoals je opgevoed bent. Natuurlijk geldt dat niet altijd 1-op-1. Veel cliënten realiseren dat ze, ondanks het voornemen om het helemaal anders te doen als hun ouders, ze uiteindelijk voor een deel toch precies dat doen naar hun kinderen wat hun ouders bij hun deden. Als kleine jongen met veel creativiteit en ideeën dacht ik - zeker in de pubertijd - dat ik het allemaal wel wist. Niet gehinderd door enige zelfreflectie had ik mijn hart op de tong, altijd mijn mening klaar en verkondigde deze alsof het de waarheid was. Een van de uitspraken die mijn moeder regelmatig deed was: "Je moet niet denken dat je de wijsheid in pacht hebt". Wellicht in een poging om mij wat bescheidenheid bij te brengen, wakkerde ze mijn standvastigheid alleen nog maar aan.

Kijk, dit soort zinnen… Als je die vaak genoeg hoort als je nog klein bent, kunnen zo in je systeem nestelen dat ze later nog steeds meespelen. Niet per se als een overtuiging waar je bewust voor kiest — maar meer als achtergrondgeluid dat je beslissingen en je zelfbeeld stiekem een kant op duwt. Ik was erg overtuigd van mijn eigen gelijk. Dat heeft mij weer geholpen met het opzetten van mijn eerste eigen bedrijf, want ik kwam hierdoor ook erg zelfverzekerd over. Gelukkig kon ik wel altijd waarmaken wat ik beloofde, maar soms wist ik bij het aannemen van een opdracht nog niet hoe ik deze moest gaan uitvoeren. - Het is uiteindelijk ook wel weer goedgekomen met die eigenwijsheid. Ik leerde nuanceren en te luisteren naar de invalshoeken en ideeën van anderen. Anders had ik nu ook niet het werk kunnen doen dat ik nu doe.

Beperkende overtuigingen — we hebben ze allemaal

Als ik zelf deelneem aan groepsessies (veelal familieopstellingen), dan hoor je veel van dezelfde 'zinnetjes' terugkomen: Ik ben niet goed genoeg; ik mag niet teveel ruimte innemen; wie zit er nu op mij te wachten; ik wil niemand tot last zijn; ik ben niet belangrijk; ik moet alles alleen doen. En vaak zijn het zinnetjes die ikzelf in meer of mindere mate herken. Zo zal het zinnetje "ik ben niet belangrijk" altijd een deel van mij zijn, ook al weet ik verstandelijk heus wel dat ik ook belangrijk ben, net als iedereen. Als op het juiste (of het verkeerde) moment door juist die ene persoon iets wordt gezegd waardoor dit in mij geraakt wordt, komt mijn kleine Remco weer om de hoek kijken en voelt weer die pijn van het niet belangrijk zijn. Grotendeels ontstaan doordat in mijn gezin van herkomst mijn oudere zus veel aandacht kreeg, door haar eigen verstrikkingen. Daar kon zij ook niets aan doen, maar het resulteerde wel dat ik ben gaan zorgen dat mijn ouders zich om mij geen zorgen hoefden te maken. 

Hoe kun je deze oude wonden helen?

Ik geloof niet dat er zoiets bestaat als dé ideale therapievorm. In een intake krijg ik vaak al wel een ingeving van wat er helpend kan zijn. De ene keer is dat een opstelling, de andere keer een NEI-sessie of juist een haptonomische ervaringsoefening. Geen sessie is hetzelfde. En soms is het zelfs een combinatie van deze (en andere) methoden. De sleutel voor mij is om telkens nieuwsgierig en open te blijven voor wat er zich aandiend. Ik ben er wel van overtuigd dat, als je met je volle aandacht aanwezig bent, zowel de cliënt als de therapeut, er heling optreedt, al is het soms op bijna onmerkbaar gebied.